Martinus de Fano (attr.) esportazione in formato TEI XML livello 0 effettuata da Antonio Corvino ALIM 17/11/2002 Genere: Diritto Tipo: Fonti Letterarie Tipo: Note: Parole: 5169 Caratteri: 25910 [..] indicano scioglimento di compensio Correzioni al testo: p. 67 habenda] hahenda ed. p. 75 percussisti] persussisti ed. GM Livello di codifica: 0 Martinus de Fano (attr.) XIII Trattati "De positionibus" attribuiti a Martino da Fano in un codice sconosciuto dell'Archiginnasio di Bologna (B 2794, 2795), a c. di UGO NICOLINI, Milano 1935 (Orbis Romanus IV) § I. Martini de Fano "Tractatus positionum". Incipit tractatus positionum secundum dominum Martinum de Fano. Posiciones succedunt in locum probationum, quod patet de consuetudine causarum potius quam de iure scripto cum iura canonica vel civilia ullum tractatum specialem statuerunt circa doctrinam posicionum, licet consueverit in ut., De hiis qui ingrediuntur ad ap., § fi. [N. 49, 3, § I]; hoc et exemplo patet quod si quid ponitur ex una parte et per alteram confiteatur non est super eo de quo confessio facta est ulla probatio adhibenda, quia fides confitenti contra se habenda, ut ff., De inter. act., De etate § 1 [D. 11, 1, 11 § 1], ad idem Extra, De confessis, c. 2 [X 2, 18, 2]; ille autem titulus De inter. act. [D. 11, 1] non tractat nisi de quibusdam certis interrogationibus precedentibus litem con[testatam], de quibus no[ta] ff., eodem titulo, l. 1 [D. 11, 1, 1] et per dominun Az[onem] in Summa, De confessis, Extra, De auctoritate tu, c. Causam et quia ubi dictum est: posiciones succedunt in locum probationum, debent naturam probationum sortiri et immitari, ut ff., Si quis caucionibus, l. Si eum § Qui iniuriarum [D. 2, 11, 10 § 2] cum similibus ibi signatis et Extra, De baptismo et s. f. o., Maiores [X, 3, 42, 3] ubi dicitur quod balneum succedit loco circumcisionis naturam eius imitatur quantum ad parvulos et adultos, inde est quod, sicut probationes sunt super hiis que preambula sunt litis cont[estate] produci possunt ante lit[em] con[testatam]; opponat agenti excommunicacionem: potest opponere: "Ego dico etiam vobis, domine iudex, actorem esse excommunicatum eo quod percussit Talem clericum, et propter hoc non est audiendus in causa"; et si ille negat se excommunicatum vel quia non percussit, vel percussit sed negat illum esse clericum, iste reus posiciones faciet in hunc modum: "Ego pono quod tu percussisti Petrum. Item pono quod iste Petrus erat clericus"; et si hoc confiteatur actor probata est ei excommunicatio per suam confessionem; facit ad hoc Extra, De of. del., c. Prudencia § Serta [X. 1, 29, 21]. Generaliter autem dicas quod super omnibus que probari debent ante lit[em] con[testatam] vel postea fieri possunt posiciones et adversarius per iudicem compellitur respondere, sicut alias dicit lex quod litigator in omnibus interrogationibus compellitur respondere in quibus interest adversarii ut respondeat, ff., De interrog. act., l. Si defensor § Illud [D. 11, 1, 9 § 6]; et sicut probationes regulariter super negocio principali non sunt faciende ante lit[em] con[testatam], ut Extra, Ut lite non cont., per totum [X. 2, 6] eodem modo nec posiciones et causarum posiciones ipse super principali lite non con[testata] sicut cassarent probationes, ut Extra, Ut. lit. non cont., c. 1, in fine [X. 2, 6, 1]. Item sicut negativa probari non potest, ut C., De probac., l. Actor [C. 4, 19, 23] et est lex illa V. I. c. VIII quod vult eodem modo nec poni negativa et si ponatur non compellitur ad eam respondere adversarius, et hoc etiam approbat consuetudo causarum; iudex autem, cuius interest cuncta rimari, ut XXX q., c. ultima [c. 11, C. 30, q. 5] potest interrogare partes de ipsis in negativis etiam sine posicione partis, ut ff., De unter. act., l. penultima [D. 11, 1, 21]. <Hodie posiciones negative admittuntur si iudici videbitur expedire que non possunt probari nisi per confessionem adversarii, et hec statuuntur in decretali nova, De confessis, Statuimus (VI. 2, 9, 1)> ut si debitor dicat sibi non numeratam pecuniam esse hic non potest probari nec poni, tamen iudex potest interrogare creditorem an numeraverit, et ad hoc est C., De non nu. pec., l. In contractibus [C. 4, 30, 14]. Item sicut nullus admittitur ad probandum ea que supervacua sunt vel impertinencia ad causam, ut C., De probac., l. Ad probationem [C. 4, 19, 22], Extra, De of. de. le., Cum contingit, circa finem [X. 1, 29, 36] et Extra, De excepc., Dilecti [X. 2, 25, 8], simili modo ullus admittitur ad ponendum ea que supervacua sunt super causam; facit in hiis Aut., De hiis qui ingredi. ad appel., § finali [N. 49, 3, § 1]. Item no[ta] quod posiciones semper possunt fieri antequam sit in causa conclusum, etiam post apertas attestaciones, sicut dicit decretalis in produccione instrumentorum, Extra, De fide instrumentorum, Cum dilectus [X 2, 22, 9]; et est ratio quia non timetur in posicionibus vel intrumentis ulla subornatio sicut in testibus timetur. Item no[ta] quod ille cui incumbit super aliquo probatio in causis statim debet facere posiciones antequam impetret terminum ad probandum, quia forte per posiciones relevabitur ab honere probationis si adversarius noluerit confiteri. Illud etiam sciendum est quod qui ponit aliquid eo ipso videtur confiteri quod posuit, nam non debet aliquis ponendo asserere nisi quod scit vel credit, unde etiam quilibet proponens interrogandus est an credat illud quod proponit, et ponendo, etiam si non interrogaretur an ita credat, videtur credere vel extimare que ponit. Inde est quod contra posiciones suas aliquis non auditur, quia nimis absurdum est quod quisque sua voce dilucide protestatus est idem velit suo testimonio infirmare, ut C., De non nu. pe., l. Generaliter [C. 4, 30, 13], Extra, De probat., Per tuas [X 2, 19, 10]. Et intellige quod posicio fit aperte in hec verba consueta vel similia: "Ego pono per sacramentum meum quod ita fecisti; responde per sacramentum tuum quod scis vel credis"; et alius respondere debet quod scit vel credit. Ed credo quod domini lombardi scienter deierant; et est lombardorum cautela talis, quia, cum interrogatur, ipsi respondent: "Non credo" ubi ipsi sciant pro certo, quasi excusentur per hoc quod, proprie loquendo, aliud est credere quam scire; sed certe in his non refert inter credulitatem et scientiam quoad partes, licet sit differentia quoad testes, unde lex que loquitur in sacramento calumpnie, per quod fiunt posiciones, idem appellat scientiam et credulitatem, ut C., De iur. iur. ca., l. 2 § Sin autem vel dignitas [C. 2, 59, 2 § 2], nam ibi dicitur quod tutores et curatores et alij gerentes administracionem legittimam convenit affici iuramento, quod ipsi causam scientes ad eam perveniunt, et postea dicitur quod ipsi possunt scire causam et ita ad iudicium pervenire, et sequitur ibi statim: "quod iurant ex scientia sui animi nam hoc natura commune est alia sit forsitan tamen quod quis credit et existimat et hoc est iurandum", hoc habetur in illo § preallegato unde patet, ut dixi, quod non est differentia in talibus inter credulitatem et scientiam. Et attende quod dicitur lege illa: "credit et existimat hoc esse iurandum", nam licet verbum "credendi" posset secundum primam significationem intelligi, verbum tamen "existimat" generale est ad credulitatem et scientiam; tu tamen ut evites et declines lombardicam et adversarij cautelam interroga de utroque, scilicet de credulitate et scientia, hoc modo: "Quid credis vel scis de hoc quod ego pono"? sicut invenis quod clerici iurant de "hiis que sciunt vel credunt" "in sua ecclesia reformanda", ut Extra, De accusat., Qualiter, in fine [X. 5, 1, 17]; sed ,ut predixi, aliud est in teste credulitas quam scientia, et probatur Extra, De testibus, Cum causam [X. 2, 20, 37]. Sed quero: cum iuramentum calumpnie vel de veritate dicenda solum prestetur post litem con[testatam], ut Extra, De eleccione, Dudum 2 [X. 1, 6, 54] ibi: "Lite vero coram nobis legittime contestata prestitoque sacramento", ut Extra, De iur. iur. calump., Cum causam [X. 2, 7, 6] et C., eodem, l. 2, circa principium [C. 2, 59, 2], qualiter ergo ante litem con[testatam] et ita ante iuramentum fient posiciones, cum fieri debeant et responderi debeat ad eas per iuramentum? Secundum eos qui dicunt quod lis super qualibet exceptione est contestanda et iuramentum prestandum planum est respondere, et de hoc no[ta] per magistrum Bul., Extra, De of. delegati, Prudenciam in § Certum [Gl. "Ex confessione", X. 1, 29, 21] Et quod super qualibet exceptione sit iurandum ante litem con[testatam] videtur ex eo probari quod lex illa prima C., De iure iur. ca., l. 1 [C. 2, 59, 1] generaliter dicit quod super quolibet capitulo sive articulo sit iurandum; Aut[enticum] vero solummodo corrigit illam legem post litem contestatam, quia sic loquitur Aut[enticum] illud, ut patet in corpore Aut[enticorum], De hiis qui ingrediuntur ad ap., § Igitur et § finali [N. 49, 3, pr. et § 1]; remanet ergo ante litem con[testatam] antiquitas incorrepta et ita super qualibet excepcione et super quolibet articulo iurabitur ante litem con[testatam] et per illud iuramentum fient posiciones et responsiones. Sunt plerique dicentes quod non iuratur super except[ionibus] nisi ubi est positio que maliciose proponatur, ut argumentum Extra, De elect., Cum dilectus [X. 1, 6, 32] ubi de hoc plene notatur per d[ominum] G[offredum] [Gl. "Iuramento"] et Extra, De restit. et de restit., Presentium [X. 2, 20, 31] ubi etiam no constat esse iurandum super except[ionibus] ante litem con[testatam]: ad idem Extra, De except., Pastoralis [X. 2, 25, 4] et c. Posteriores et Secundum sicut posiciones fierent sine iuramento sic et posiciones, nec ipsi reputarent hoc esse inconveniens. Item quero: ponamus quod adversarius ponens sit prorsus incertus, quia non credit ita esse nec non, quia non magis applicat animum suum ad credendum ita esse quam ad credendum ita non esse; est questio qualiter possit in talibus responderi. Dicunt doctores quod possunt respondere: "dubito", argumentum ff., De pet. her., Si debitor [D. 5, 3, 42], C., De except. Si qui [C. 8, 36, 9] et si iudex ad instantiam adversarij velit nichilominus quod respondeat dubitanti dabitur tempus ut deliberet et certioretur, ut argumentum ff., De iur. iur., l. Ius iurandum et ad pecunias, primo responso [D. 12, 2, 34 pr.] et melius ff., De interrog. act., l. Qui interrogatur [D. 11, 1, 5]. Si tamen iudex adeo sit imperitus quod dubitantem faciat respondere nunc ille respondeat premissa negatione; verbigratia, si iudex interrogat et pars que proponit credit talem esse mortuum, si iste interrogatus penitus sit dubius mortuus sit vel non, ut supra dixi, respondere poterit premissa negacione hoc modo: "non credo eum mortuum", sicut responsum fuit in decretis: "neque scio neque credo ad te pertinere", ut Extra, De restit. spol., c. Cum ad sedem [X. 2, 13, 15]; et tunc non sequitur: "ergo credis eum vivere", quod potest esse quod non credit eum esse mortuum nec credit eum vivum. Sed si post verbum "credo" poneret negacionem hoc modo: "credo eum non esse mortuum" tunc crederetur quod crederet eum vivere, et in hoc casu, quando ille contra quem fit posicio vel interrogacio dicit se dubium, debet iudex attendere an dubitet de facto suo et tunc est minus probabilis ignorancia quam esset in alieno, ut ff., Pro suo, l. finali [D. 41, 10, 5] et Extra, De rescriptis, Ab excommunicato [X. 1, 2, 41]; item iudex ipse consideret an factum ipsum sit recens an post factum tanta tempora sint elapsa quod in factum suum quis potuerit obici; tractus enim temporis consuevit memoriam immutare, ut ff., Ad Trebell., l. 3 § due et XI. q. II, Longinquitatem (c. 64, C. 12, q. 2], et cursus memoriam etc., ut C., De veteri iu. enu., l. 2 § Si quis autem [C. 1. 17, 14]. Preterea sciendum est quod responsio solet referri ad id super quo principaliter fit questio sive posicio, verbigratia, si ego volo probare quod mutuaverim defuncto X et faciam talem posicionem: "ego pono quod X mutuavi Ticio, cuius tu es heres"; si adversarius respondeat confitendo solum de mutuo, videtur confiteri non autem quod sit heres defuncto quia illud dictum videtur demonstrare tantum non autem ponendo sive affirmando, et ad hoc est ff., De condict. et demo., Cum tale § [Falsa D. 35, 1, 72 § 7] cum similibus; et caveas quia tum quidam cavillosi advocati videntur multa implicare in posicione, ut in superiori exemplo: "ego pono quod tu tali die percussisti Talem clericum in capite, et mortuus est da tali vulnere"; respondent isti negative dicentes: "non ego credo te ponere verum, et hoc forte etc.", quia si verum sit quod percussit illum clericum tali die, non tamen in capite sed in alia parte corporis; idem esset de qualibet particula alia illius posicionis. Ut autem huius malicie obvietur distingue fiant posiciones hoc modo: "ego pono quod tu percussisti Talem clericum", et si confiteatur postea dicas: "pono quod tu percussisti eum tali die"; item alia fit posicio: "percussisti eum in capite"; item alia quod percussio illa fuit mortalis: hec formalis doctrina fatiendi posiciones patet per totum libellum Rofredi. Et no[ta] quod posiciones fiunt a partibus sicut patet in superioribus, non autem fiunt a iudice: sicut enim iudex non debet probare quicquam in causa, sic nec etiam ponere; sed debet et potest iudexinterrogare partes super hiis que proposita sunt coram eo, et potest hoc iudex usque ad sententiam, ut. ff., De interrogat. act., l. Ubicumque [D. 11, 1, 21]; et dixi: "de hiis que proposita sunt coram eo" quia non est iudicis supplere de facto, sed de iure, ut C., Ut que desunt advocatis pa. iu. su., l. 1 [C. 2, 11, 1] et Extra, De postulando, Bone, circa principium [X. 1, 5, 3] nisi forte sit tale factum quod ei sicut iudici sit notum; verbigratia, potest iudex allegare et dicere contra partem: "talis exceptio est coram me proposita, talis interlocutoria fuit lata", et consimilia potest iudex supplere et ita supplet de facto quod sibi tamquam iudici fuit notum supplet ut Az[o] no[tat] in predicto titulo C., Ut. que desunt [C. 2, 11, 1] et no[ta] Extra, De lit. con. [X. 2, 5,] et De dilac., c. 1 [X. 2, 8, 1]. Advocatus autem, proprie loquendo, non potest facere posiciones cum posiciones sive attestaciones factum respiciant, ut C., De arbi., l. penultima, in fine [C. 2, 56, 5 § 2?]; factum autem proprium debet a partibus proponi, ut Extra, De iudiciis, Pastoralis [X. 2, 1, 14]; est autem efficacior ratio: quia posiciones fiunt per iuramentum, ut supra diximus, advocati vero hodie de consuetudine non iurant licet lex hoc statuerit, ut C., De iudi., l. Rem non novam [C. 3, 1, 14]. Est ergo sciendum quod posicio etiam si proferatur per advocatum non dicitur proprie posicio propter ipsum advocatum, immo est posicio ipsius partis per advocatum prolata. Item dicit lex quod potest interrogaciones facere advocatus, ut. ff., De adulter., l. Postulaverit § Questioni [D. 48, 5, 27 § 7], sed ideo potest et debet ponere vel interrogare advocatus, quia ea que proponunt advocati in presentia partium perinde sunt habenda ac si ab ipsis partibus essent proposita, ut C., De error. advocatorum., l 1 [C. 2, 10, 1], unde eo proponente vel interrogante et pars proprie loqui dicitur. De posicionibus quando in iudicio sint recipiende nec ne ulla possent regula limitari, possunt tamen plures casus poni in quibus non esset posicio admittenda; primo si non faciant ad causam, ut ff., De interrog. act., l. Si sine, et alias incipit Si defensor [D. 11, 1, 9]; secundo si est obscura sive ambigua admittenda non est quia omnis posicio est confessio sive asseveracio, ut ff., De inter. act., De etate [D. 11, 1, 11), ff., De rebus dubiis, In ambiguo [D. 34, 5, 3], ff., De evictionibus, Si libertis § Sed [?] et Si quis [D. 21, 2, 69 § 5]; tercio si contra naturam est quod ponitur, ut ff., De inter. act., l. Confessionibus et l. sequenti § finali [D. 11, 1, 13 et 14 § 1]; quarto si quis interroget super iure civili an ius ita velit, quia sic confiteretur ius esse, nisi de consuetudine quereretur quia tunc et posicio fieri et probatio de consuetudine posset dari, ut C., De hediffi. priva., l. An in totum [C. 8, 10, 3] et C., Que sit longa consue., l. 1 [C. 8, 53, 1]; ius autem civile romanorum finitum est et ideo nil operatur in eo posicio vel confessio, ut ff., De iuris et fac. igno., l. In omni [D. 22, 6, 2]: quinto cum est periculosa posicio, ut non possit quis sine periculo confiteri quia pendet ex altera questione, ut ff., De inter. act., l. Et quia § finali [D. 11, 1, 6 § 1]; sexto cum est duplex vel alternativa posicio ut in exemplo, nam lingua explicanda et ponenda, argumentum ff., De iniur., Pretor edixit § Quod autem [D. 47, 10, 7 § 4]; septimo si pars que posicionem facit nequid in iudicio stare, ut ff., De interrog., l. Si sine § 1 [D. 11, 1, 9 § 2]; octavo si non tenet iudicium inter personas actoris et rei, ut ff., De inter. act., l. Si filius cum patre [D. 11, 1, 19]; nono si ponat aliquis de facto alieno de quo non pertinet ius ad actorem vel reum, ut ff., De inter. act., Si sine § 2 [D. 11, 1, 9 § 3], § Rerum amotarum, l. Marcellus § pr. [D. 25, 2, 11 § 2]; decimo si quis faciat posicionem super re tempore finita utputa si res mea que tempore prescripta erat, ut C., De non nu. pe., l. In contractibus § Observando[D. 4, 30, 14 § 3]; undecimo si quis ante litem contestatam faciat posiciones super principali negocio, ut ff., De inter. ac., l. 1 [D. 11, 1, 1]; duodecimo quando quis querit extra id quod altera vice posuerat cum videatur sibi ipsi contrarius esse, ut ff., Quando ap. sit. l. 1 § Si alius [D. 49, 4, 2, § 1]; et hoc nisi iustam causam primo quis ignorancie alleget, ut ff., De inter. ac., De etate § Interdum et § Ex causa et § ultimo [D. 11, 1, 11 § 3, § 8 et §§ 10, 11] D[ominus] Mar[tinus] de Fano. § II. Incerti auctoris Tractatus "Videndum est". [V]idendum est an positiones possint et in qua parte litis fieri debeant et super qua parte, quilibet et in quo differrant positiones ab interrogationibus. Quod positiones fieri debent vel possunt probatur Extra, De elect., c. Dudum [X. 1, 6, 54,] et De lit. con., c. Olim [X. 2, 5, 1]. Fiunt autem positiones post lit[em] cont[estatam] et iuramentum de veritate dicenda vel calumpnia prestitum ut preallegata decretali Dudum [X. 1, 6, 54]; debent autem super hiis tantum que dicta sunt in iudicio per libelli oblationem et lit[is] cont[estationem] ac certus status eorum, super aliis vero que non tangunt principale negocium fieri non debent quoniam positiones succedunt loco probacionum et pro quo non adiuvant intentionem volentes probare non debent admitti et circa eas laborare non convenit, ut C., De probat., l. Ad probat. [C. 4, 19, 21]. Et notandum est quod positiones iuris non admittuntur, argumentum II q. III Notandum facti quidem questio in arbitrio iudicantis et ser quod non iuris, verbigratia pono talem iudicem iuste iudicasse; item pono dolum procurat[oris] nocere domino, item pono talem ap[pellationem] fuisse legittimam. Item negative positiones admittuntur etiam si sint tales que probari non possunt nisi per confessionem adversarii, ut in eadem constitutione Statuimus [VI 2, 9, 1] verbigratia ut in questione de non numerata pecunia ponit reus actorem peccuniam petitam minime numerasse. Item sciendum est quod si aliquis negat principalem non tenetur respondere ad aliquam positionem que sine eadem principali vera esse non potest, verbigratia pono te contraxisse cum Berta; tu negas, subsequenter facit talem positionem: "pono te solvisse dotem sibi"; non teneor respondere quia dos sine matrimonio esse non potest, ut, C., De do. inter vi. et ux., l. finali [C. 5, 16, 27]. Hoc verum est si agatur tantum de matrimonio sed si vertitur questio super matrimonio et dote, tunc, et si negat matrimonium contractum esse, tenetur respondere ad positiones de dote, quia sublevatur adversarius a probatione de dote si probat matrimonium. Item si dico ita: "pono te appellasse a tali sententia" et tu negas, et subsequenter dico: "pono te eandem ap[pellationem] prosecutus fuisse, non teneris respondere quoniam per primam responsionem videris respondere. Item si negatur aliquid in genere et postea ponatur in specie non tenetur respondere, verbigratia: "pono te subtraxisse animalia mea"; tu negas; si postea pono te michi subtraxisse boves non teneris respondere, ut ff., De ex. r. iu., l. Si cum ex testamento § 1 [D. 44, 2, 21 § 1]. Item si nego aliquid simpliciter et postea tu ponis certum modum non teneor respondere verbigratia: "pono te esse vel fuisse heredem Titii pro semisse vel quantitate", non teneris respondere, quoniam simpliciter te negas heredem non videlicet pro aliqua parte esse heredem; contrarius sibi tenet. Secus esset si dico ita: "pono te heredem esse vel fuisse Titii in totum"; si postea volo dicere: "pono te esse vel fuisse heredem Titii in parte", teneris respondere quia illud potest esse ut non sis heres in totum sed in parte; predicta tamen intelligas ubi forma positionis principalis patiatur positiones predicto loco fieri, alioquin respondere non teneris ad aliquas positiones nisi quatenus tangunt principalem questionem equitas movet iudicem ut te fatiat respondere. Differunt autem positiones ab interrogationibus quoniam positiones fiunt a parte post lit[em] con[testatam] et prestitum iuramentum et sub debito iuramento, interrogationes vero fiunt et ante et post lit[em] cont[estatam] quandoque a iudice quandoque a parte, ut ff., De inter. act., Si sine interrogatione [D. 11, 1, 9]; tamen si a parte fiunt non tenetur respondere adversarius nisi velit vel iudex precipiat, sed si responderit propter hoc rata erit responsio, Extra, De dolo et con., Prout [X. 2, 14, 4]; ad interrogationes vero iudicis semper tenetur respondere quoniam oportet cuncta rimari et ordine rerum publica inquisitione discutere, ut XXX q. V., Iudicantem [c. 11, C. 30, q. 5] et ff., De inter act., Ubicumque [D. 11. 1. 21]. Possunt autem fieri positiones et interrogationes usque ad sententiam proferendam, argumentum predicti decreti Iudicantem [c. 11, C. 30, q. 5] nisi autem fuerit renuntiatum vel inclusum a partibus, iudex vero ad sententiam usque etiam potest conclusionem interrogare potest, ut Extra, De fide in., c. Cum Iohannes [X. 2, 22, 10]; scilicet tamen actor quam reus iuret quod de hiis que sciunt per scientiam respondent vel credulitatem. Tamen positiones non possunt fieri super credulitate, ut dicatur ita: "pono me credere vel quod credo vel sicut credo tu fecisti vel dixisti hoc," quoniam qui potest certum debet ponere, argumentum ff., De rei ven., Si in rem [D. 6, 1, 6] licet respondenti sufficiat sic respondere: "scio vel credo vel nescio", per que verba reus potest litem contestari, ut Extra, De rest, spo., c. Cum ad sedem [X. 2, 13, 15]. Super criminalibus autem secundum doctrinam Domini Pape Inno[centii] Pape quarti non debent fieri positiones quia nullus debet se prodesse ut De re. distinctio 1 § Hiis auctoritatibus, versu Non tamen dico ut te prodas [c. 87, Dec. Di. De poen.], nisi in duobus casibus: unus est quando ille contra quem fiunt positiones infamatus est de illo crimine tali ponatur post actam penam impeditur executio iudici vel receptio benefitij, de quibus habes Extra, De acc. in qui., Si communis [X. 5, 1, 12]. Item contra positionem alia positio admitti non debet ne quis deierare cogatur, argumentum ff., De pet. her., Si quis libertatem, in fine [D. 5, 3, 7] M[artinus] de Fano. § III. Incerti auctoris Tractatus "Cum usus positionum". [C]um usus positionum necessarius sit in causis primo circa positiones VIII principaliter sunt no[tanda]: primo quid sit posicio; secundo qualiter debet esse positio; tertio quis sit effectus positionum; quarto quis possit facere positiones et ad eas respondere; quinto quando debeat fieri positio; VI quibus verbis; VII qualiter ad eas sit respondendum; octavo que sit pena non respondentis. Est ergo positio dicta loco probationis posita secundum quod in sequentibus melius apparebit. Qualiter debeat esse positio dominis quod pertinens, unde circa hoc IIII sunt notanda; nam aliquando est pertinens, aliquando impertinens, aliquando superflua, aliquando contraria sive repugnans, quod idem est. Et est sciendum quod quando est pertinens respondendum est tantum: "est vel non", verbigratia volo probare te excommunicatum quia percusisti P. clericum violenter; tu negas et tunc possum sic ponere: "pono quod percusisti P. violenter"; si concedas bene est, postea pono quod ipse clericus videns te tu forte quod si concedis probatur tibi excommunicatum si negas et sic oportet me probare per testes vel aliter quod ipse est clericus, et hoc probato probata est intentio mea, cum primo confessus fueris quod percusisti eum et violenter et sic patet quod es excommunicatus per canonem XVII q. IIII, Si quis suadente [c. 29, C. 17, q. 4]. Et sic dicitur pertinens quando id quod ponitur contingit id quod debet probari; inpertinens est si id quod ponitur non tangit id quod debet probari, quo concesso sive confessato ponens non relevaretur ab honere probationis ut in predicto exemplo, vel si ponam sic: "tu contendisti cum P." non valet quia hoc concesso non probatur excommunicatio aliquo modo et sic non est respondendum, non est talis positio admittenda, sicut non admittitur probatio, qua probata non valet, ut Extra, De ex., Olim. [X. 2, 25, 7] et Extra, Se symo., Per tuas, ad finem [X. 5, 3, 32] et Extra, De of. dele., c. Cum contingat [X. 1, 29, 36]. Sic et positio, cum succedat loco probationis, superflua est quando eadem est iam concessa vel negata, ut si dicam: "pono quod percusisti P. in capite" certe respectu [?] illius quod debet probare eadem est iam concessa quia primo iam concesisti quod per eum percutisti et ad hoc quod l. proberis excommunicatus non refert in qua parte corporis eum percusseris et sic talis positio non est admittenda postquam suffitienter est responsum secundum quod fit in probatione, ut Extra, De testi., c. De testibus, in fine [X. 2, 20, 29]. Contraria sive repugnans est quando quod ponitur contrarium est iam concesso vel iam negato, ut si sic poneret in predicto exemplo: "pono quod P. est surdus"; si concederes esses tibi contrarius dicendo postea quod erat clericus et sic non teneris respondere, quia quod quis sua voce dillucide protestatus est non debet proprio testimonio infirmare, ut Extra, De probat., Per tuas [X. 2, 19, 10] et C., De non nu. pec., l. Generaliter, in fine [C. 4. 30. 13]. Effectus positionum est quod ille qui confitetur habetur pro convincto, ut Extra De confes., c. ultima [VI. 2, 9, 2] nisi in casibus ibi no[tatis] [gl. "Absque rationabili causa"] et hoc nisi probet se fuisse citatum ante sententiam ut ibi dticitur. Debent autem facere positiones principales persone, ut Extra, De iudic., Pastoralis [X. 2, 1, 14] nisi adeo fuerint indiscrete quod earum defectus de iudicis scientia per alios suplicatur ut ibi dicitur vel nisi fuerint de illis personis que ibi notantur [gl. "Factum proponant"], tamen usus se habet hodie in causis de facto quod advocati faciunt eas et interrogatur pars per iuramentum an id credat fore verum quod advocatus suus ponit, et si respondeat quod sic perinde est ac si poneret. Item fieri debent et possunt positiones ante lit[em] cont[estatam] et post: ante, ut in except[ionibus] de facto, ut si vis probare Titium excommunicatum et ideo non admittendum eum, ut Extra, De probat., Post cessionem [X 2, 19, 7] vel quia non valent littere quia sunt impetrate tacita veritate vel suggesta falsitate, ut Extra, De rescriptis, Super litteris [X. 1, 3, 20]; et super istis except[ionibus] lis est contestanda et iurandum de calumpnia ut no[tat] Ber[nardus], Extra, De of. de. le., Prudentiam § Sexta [X. 1, 19, 21 gl. "Ex confessione"], cum alias testes non possunt produci super exceptione probanda nisi lite cont[estata] super illa, ut Extra, Ut lite non con., Quoniam [X. 2, 6, 5] nisi in casibus ibi no[tatis] in testu et in g[lossa] [gl. "Regulatier verum esse" et super ea iurandum est de calumpnia, licet quidam dixerunt iuris canonici professores quod super except[ionibus] uratur tunc demum quando presumitur contra proponentem quod maliciose excipiat et sic exaudiunt decretales que videntur hoc dicere, Extra, De ellect., Cum dillectus [X. 1, 6, 32] et De rest. spo., Litteras [X. 2, 13, 13] et tunc id iuramentum est de malitia et non de calupnia, alias semel tantum iurandum est in tota causa, ut in Aut., De his qui igre. ad ap., § Sancimus ergo [N. 49, 3, § 1] sed certe pria oportet ut in corpore est videtur loqui tantum post lit[em] cont[estatam] et in hoc est lex que dicit quod in lite super quolibet articulo est iurandum, ut C., De ier. ca., l. 2 [C. 2, 59, 2]; unde antiquitas illa adhuc ante lit[em] cont[estatam] remanent incorrecta. Tamen debes notare quod positiones super principales possunt fieri semper usque quo sit in causa conclusum, vel etiam in incidenti, nec non etiam, in sententia possunt postea produci, ut Extra, De fi. in., c. Cum dil. [X. 2, 22, 9] quia hic nec ibi timetur subornatio sed in testibus sic. Possunt autem fieri positiones sub verbis negativis per decretalem Innocentii quarti, Extra, De confe., Statuimus [VI 2, 9, 1]; sed licet possit negativa poni non tamen potest directe probari, ut no[ta] aperte Extra, De ellect., Bone [X. 1, 6, 23], et hoc verum est si sit pure negatum facti, secus in aliis negativis, ut in eadem decretali Bone [X. 1, 6, 23]. Est tamen cavendum ne fiat positio sub verbis copulatis vel equivocis nam tunc si altera pars est falsa possit negari tota et assumendum illud quod utilius est adversario, Extra, De probat., In nostra [X. 2, 19. 8]. Debet autem respondere ad positiones ille contra quem fiunt secudum quod scit et credit, secundum habes hodie in decretali nova Innocentii IIII, Extra, De confes., Statuimus [VI, 2, 9, 1], Extra De testibus, Presentium [X. 2, 20, 31]; et hoc verum est si sit iuratum de calumpnia secus si sit iuratum de veritate dicenda quia tunc secundum qui scit, Extra, De iur. calump., Litteras [X. 2, 7, 2]. Sed quid si dubitet ille contra quam fit positio ita quod prorsus est incertus quia nec scit nec credit quid erit? tunc potest dicere et respondere: "dubito", dabitur sibi tempus ad deliberandum licet Ber[nardus] notet quod quando iuratur de veritate non potest dicere: "dubito", quia tunc aut scit aut nescit [gl. "Veritate" X. 2, 24, 32]; sed secus est si habeat respondere de credulitate quia bene potest esse quod sit prorsus incertus quia nec scit nec credit nec magis aplicat mentem suam ad unum quam ad reliquum. Sed quid si iudex adeo sit pertinax ut compellat te prorsus respondere de facto de quo tu es penitus incertus? tunc debes respondere premissa negatione sic: "pono quod Titius est mortus" et tunc potes respondere: "non credo ipsum esse mortuum", nam non sequitur: ergo credis ipsum vivere, quia bene potest esse quod non credis ipsum vivum esse nec mortuum cum nichil scias de ipso nec aliquid de ipso audiveris. Ultimo videndum est quid sit si non respondeatur, et credo habendus est pro confesso, hoc enim facit quod timet peierare postquam non vult respondere unde presumit ius quod illa fatiat de causa, sicut dicitur de illo qui non vult iurare de calumpnia, nam si reus est habetur pro confesso hoc enim facit quod timet peierare, ut Extra, De iur, calump., c. ultima [X. 2, 7, 7]. Explicit opusculum de positionibus.